Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta Vicdani Ret

Alper Kasımoğlu
2.476 771

Öz


Uluslararası toplumda uzun bir süredir tartışma konusu olan vicdani redde ilişkin tartışmalar
Türkiye’de de gün geçtikçe artmaktadır. Vicdani ret geniş anlamda, pozitif hukukun
öngördüğü bir zorunluluğa veya izin verdiği uygulamaya, inançlar ya da birtakım ahlaki,
politik değerler nedeniyle karşı çıkmak şeklinde tanımlanabilir. Dar anlamda ise kişinin dini
siyasi, ahlaki ve benzeri nedenlerle askerlik hizmetini -silah tutmayı veya ordu içinde hizmet
vermeyi, hizmet vermeye devam etmeyi- reddetmesidir. Vicdani ret hakkı kapsamında, zorunlu
askerlik uygulamasına alternatif olarak, kamu hizmeti öngörülmektedir. Vicdani reddin
bir insan hakkı olduğunu savunanlar olduğu gibi bu kavramın, ulusal mevzuat çerçevesinde
bir hak olmadığı tespitinde bulunanlara da rastlanmaktadır. Vicdani redde ilişkin değerlendirmelerin
birçoğunda gözlemlenen husus, değerlendirmelerin salt talepler üzerinde şekillenmesi
ve kavramlara ilişkin yeterli inceleme yapılmamasıdır. Bu amaçla çalışmada önce
genel olarak vicdani reddin gelişim süreci ve vicdani reddi etkileyen kavramlar ele alınmıştır.
Vicdani retle ilgili ulusal ve uluslararası hukuk yükümlülükleri incelenerek, Türk hukuku ve
karşılaştırmalı hukukta vicdani redde ilişkin düzenlemeler incelenmiştir.


Anahtar kelimeler


anahtar kelimler: Vicdani ret, zorunlu askerlik hizmeti, alternatif hizmet, Türk hukuku, insan hakları.

Tam metin:

PDF


Referanslar


Ergincan, Yakup, “Hisse Senetlerinin Kaydileştirilmesi: Dünya ve Türkiye Uygulaması”, Geleneksel Finans Sempozyumu 2004, Cilt.2, İstanbul, 2005.

Manavgat, Çağlar “Menkul Kıymetlerin Merkezi Saklanmasında Kullanılan Yöntemin Sözleşmenin Hukuki Niteliğine Etkisi” Batider, 1996, C: 28, S: 4.

Merkezi Kayıt Kuruluşu, 2011 Faaliyet Raporu, http://www.mkk.com.tr/wps/wcm/connect/f4b6d49f5d8f-4e75-b68f-113974a61baa/ Faaliyet_2011.pdf?MOD=AJPERES

Merkezi Kayıt Kuruluşu Hukuk Müşavirliği, Kaydileştirme (Dematerialization), Hizmet İçi Eğitim Belgeleri. Merkezi Kayıt Kuruluşu Web Sitesi, http://www.mkk.com.tr/wps/portal/MKK. Poroy, Reha ve Tekinalp, Ünal, Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, Arıkan Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 2006.

Resmi Gazete, Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik, https://www.mkk.com.tr/wps/wcm/connect/2ce76fc9-d7fe-40d2-8feb-8c0cb4203fd2/Y%C3%B6netmelik.pdf?MOD=AJPERES

Resmi Gazete, Sermaye Piyasası Kanunu, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121230-1. htm

Sermaye Piyasası Kurulu, Türkiye’de Takas ve Saklama, Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçıkları, Ankara 1999.

Takasbank Faaliyet Raporu 2010, http://www.takasbank.com.tr/UserFiles/Documents/Reports/FaaliyetRaporlari/59c3c5ec-8959-4bd8-9a8c-067be5d34423.pdf

Turanboy, Asuman, “2499 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na 4487 Sayılı Kanunla Eklenen 10/A

Maddesine Göre Kaydi Değer Düzenlemesi” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1999, C: 48, S: 1-4.

Turanboy, Asuman, Varakasız Kıymetli Evrak, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara 1997.

Ülgen, Hüseyin, Helvacı, Mehmet, Kendigelen, Abuzer ve Kaya, Arslan, Kıymetli Evrak Hukuku, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2006.

Ünal, Mücahit, Sermaye Piyasası Araçlarının Kaydileştirilmesi, Adalet Yayınevi, Ankara 2011.

Yayla, Ümit, Menkul Kıymetlerin Kaydileştirilmesi, Kadir Has Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2009.

AKIN, İ., F., temel Hak ve Özgürlükler, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1971

AKYÜREK, S., Zorunlu askerlik ve Profesyonel ordu, Bilgesam Yayınları, Rapor no:24, Ankara, 2010

ALTINAY, A., G, “militarizm’den mili gösteri’ye türkiye’de anti-militarizmin yeni yüzleri”, Birikim Dergisi, Vicdani Red, Anti-militarizm, sayı 207, Temmuz 2006, s. 68-75

ANAYURT Ö., “avrupa’da vicdani Ret sorunu: İstemden Normatif Düzenleme”, Mülkiye Dergisi, Bahar 2007, Sayı:254, s. 35-43

BRETT, R., “Askerlik Hizmetinin Vicdanen Reddi ve Alternatif Hizmette Uluslararası Standartlar”, Çarklardaki Kum: vicdani Red Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler, Derleyen: Çınar, H. Ö. ve Üsterci, C. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008

BRÖCKLİN, Ü., 21. Yüzyılın Başında Vicdani Ret, Çarklardaki Kum: vicdani Red Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler, Derleyen: Çınar, H. Ö. ve Üsterci, C. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008

ÇINAR, Ö. H., “uluslararası Hukuk Çerçevesinde avrupa Birliği’nde ve türkiye’de vicdanî Ret”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı: 72, 2007, s. 56-67

ÇINAR, Ö. H. (2008). Avrupa Konseyi Ülkelerinden Vicdani Red Hakkına Genel Bir Bakış. Çarklardaki Kum: vicdani Red Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler, Derleyen: Çınar, H. Ö. ve Üsterci, C. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008

DEMİR, H. S., “vicdani Ret Hakkı” Ankara Barosu Dergisi, 2011/4, s. 241-283

GÖZÜBÜYÜK, Ş. – GÖLCÜKLÜ, F., avrupa İnsan Hakları sözleşmesi ve uygulaması, Turhan Kitabevi, Ankara, 2007

HABERMAS, J., sivil İtaatsizlik: Demokratik Hukuk Devletinin Denektaşı, almanya’da otoriter Legalizm Karşıtlığı, Kamu Vicdanına Çağrı Sivil İtaatsizlik. Derleyen: Üsterci C., İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 2001

KABOĞLU, İ., Ö., Özgürlükler Hukuku, İmge Kitabevi, Ankara, 2002

KAPANİ, M., İnsan Haklarının uluslararası Boyutları, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1996

KARDAŞ, Ü. (2006 Temmuz). modern Devlet, ordu ve vicdani Ret İtirazı. Birikim Dergisi,2006 (207), s. 36–41.

KAYA, E. “vicdani Ret uygulaması ve türkiye”, Stratejik Araştırmalar Dergisi, Eylül 2006, s. 35–43. LIPPMAN, M. “the Recognition of Conscientious objection to military service as an ınternational Human Right” , California Western International Law Journal, vol.21, Number 31, 1990-1991. MAJOR, M., F. “Conscientious objection to military service: the European Commission on Human Rights and the Human Rights Committee”, California Western International Law Journal, vol.32, Fall 2001, Number 1, 2001-2002.

MARCUS, E., N., “Conscientious objection as an Emerging Human Right”, Virginia Journal Of International Law, vol.38, 1997-1998.

MIZRAK, D., “Zorunlu askerlik Hizmetine Karşı vicdani Ret”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2008 sonuç ve Değerlendirme

Tarihsel süreç içinde batı kültürü ve Hıristiyan inanışlarından kaynağını almış olan vicdani ret, özellikle son yıllarda yükselişe geçen bir toplumsal hareket haline gelmiştir. Vicdani ret taleplerine karşı birçok ülke, zorunlu askerlik hizmeti yerine geçen alternatif hizmetler öngörmüş ve hukuki olarak düzenlemiştir. Ülkemizde gerek iç hukuk belgelerinde, gerekse taraf olunan bağlayıcı uluslararası hukuk metinlerinde vicdani ret bir hak olarak düzenlenmemiştir. Ülkemizde vicdani reddin bir hak olarak tanınmamasını, stratejik ve konjonktürel gerçeklerle açıklamak mümkün olsa da, bunların AİHS bağlamında meşrulaştırılması olanaklı görünmemektedir. Dolayısıyla Türkiye’de vicdani reddi yasal bir hak olarak tanımadığı sürece, vicdani ret nedeniyle askerlik yapmaktan kaçınanlar çeşitli cezalara çarptırılmaya devam edecektir. Cezaya çarptırılanlar da söz konusu cezaların sözleşme’de güvenceye alınan kimi hakları ihlal ettiği gerekçesiyle mahkeme ’ye gitmeye devam edeceklerdir. Bunun sonucunda da Türkiye sürekli olarak tazminata mahkûm edilecektir. Bu kısır döngüyü aşmanın yolu, Avrupa Konseyi üyesi devletlerdeki düzenlemeleri ve bu konudaki olası gelişmeleri de dikkate alarak, herhangi bir nedenle askerlikten kaçınanlara, onun yerine, aynı veya daha uzun bir süre için, başka bir kamu hizmetinin önerilmesidir. Böylece askerlik/vatan hizmetinin karma bir sistemle yerine getirilmesi sağlanmış olacaktır. ÖKÇESİZ, H., sivil İtaatsizlik, Alfa Yay., İstanbul, 1994

Quaker Council of European Affairs, “the Right to Conscientious objection in Europe: a Review of the Current situation”, April 2005.

SELEK, P. – SÖNMEZ, O., “antimilitarizm”, Kavram Sözlüğü II: Söylem ve Gerçek, Ed. Fikret Başkaya, Özgür Üniversite Kitaplığı, Maki Basın Yayın, Ankara, 2006

SEMİZ, Y., türk Hukuku’nda ve Karşılaştırmalı Hukukta vicdani Ret, Seçkin Yayınları, Ankara, 2010

Speck, A., “savaş Karşıtı uluslararası Hareket İçinde Ret”, Birikim Dergisi, Temmuz 2006 (207), s. 42–55.

Sevinç, M., türkiye’de ve Batı Demokrasilerinde vicdani Ret, Zorunlu askerlik ve Kamu Hizmeti seçeneği. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2006 (61/1), s. 297–322.

TOKER, N., Vicdanî Red, Sivil İtaatsizlik ve Antimilitarizm: İtaat Etmeme ve Direnme, Çarklardaki Kum: vicdani Red Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler, Derleyen: Çınar, H. Ö. ve Üsterci, C. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008

ZÜRCHER, E. J. . Hizmet Etmeyi Başka Biçimlerde Reddetmek: Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Dönemlerinde Asker Kaçakçılığı. Çarklardaki Kum: vicdani Red Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler, Derleyen: Çınar, H. Ö. ve Üsterci, C. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008




                                                                                                                        
                         Dergimiz ASOS Index ile taranmaktadır.