Kavram Tartışmaları Etrafında 21 Mayıs 1864 Çerkes Sürgünü

Gökhan Bolat
4.353 2.375

Öz


Kafkasya’nın otokton halkları olan Çerkesler 19. yüzyılda insanlık tarihinin en büyük
trajedilerinden birini yaşamıştır. 21 Mayıs 1864 tarihi ile sembolleşen Çerkesler’in Çarlık
Rusya’sına karşı verdikleri bağımsızlık mücadeleleri 300 yıla yakın sürmüştür. 1864
yılında sona eren bu asimetrik savaş dünyada az bilinen sıra dışı bir mücadeledir. Çerkesler’in
yenilgileri ile sona eren Kafkas-Rus savaşlarının sonunda Çerkesler’in büyük kısmı
hayatını yitirmiştir. Kalanların da çok az kısmı hariç başta Osmanlı Devleti olmak üzere
ana vatanlarından dünyanın çeşitli yerlerine sürülmüşlerdir. Tarihe ‘Çerkes göçü’ olarak
geçen bu trajediler zinciri, yalnızca ‘göç’ olarak değerlendirilemeyecek boyutlar içermektedir.
Bu makalede konuya ‘sürgün’ ve ‘soykırım’ kavramları da dâhil edilerek yaşananlar
etraflıca değerlendirilmeye ve tanımlanmaya çalışılmıştır.


Anahtar kelimeler


Çerkes, Soykırım, Sürgün, Göç.

Tam metin:

PDF


Referanslar


Ahmed Cevdet Paşa, Tezakir 1-12, Haz. Cavid Baysun, Ankara 1991. aKKayaN, Taylan, Göç ve Değişme, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yay., No 2573, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul 1979. asLaN, Cahit, Bir Soykırımın Adı 1864 Büyük Çerkes Sürgünü, ASAM Yay. 2006. avagyaN, Arsen, Osmanlı İmparatorluğu ve Kemalist Türkiye’nin Devlet-İktidar Sisteminde Çerkesler, Ludmillan Denisenko (ter.)-Yasemin Gedik (haz.), (İstanbul: Belge Yayınları, 2004). aZaRKaN, Ezeli, “Uluslar arası Hukukta İnsanlığa Karşı Suçlar” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt 52, sayı 3, Ankara 2003.

BaDDELEy, John F. , Rusların Kafkasya’yı İstilası ve Şeyh Şamil (Çev. Sedat Özden), Kerem matbaası, İstanbul 1995.

Bağ, Yaşar “Kafkasya ve Çerkesler”, Erkaya matbaacılık, İstanbul 2002.

BaLa, Mirza, “Çerkesler”, İslam Ansiklopedisi, c.3, MEB Yay., İstanbul 1993.

BELgE, Murat, “Genocide Kavramı”, “Radikal Gazetesi”, 2 Haziran 1998, http://www.radikal.com. tr/1998/06/02/yazarlar/murbel.html (Erişim Tarihi 24.12.02)

BERBERER, Halil Murat, Soykırım Suçu, Çağ Üniversitesi SBE, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Adana 2007.

BERKoK, İsmail, Tarihte Kafkasya, İstanbul Matbaası, İstanbul 1958.

BERZEg, Nihat, Çerkesler - Kafkas Sürgünü: Vatansız Bırakılan Bir Halk, Chiviyazıları Yay., İstanbul 2006.

BoLat, Gökhan, Türkiye’de Göç ve Din, Erciyes Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü (yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Kayseri 2012.

ÇEVİKER, Lale, Şiddet ve Toplumsal Hafıza (Yayımlanmamış yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2009, s.76.

ERgİN, Münire, Kuzey Kafkasya Dergisi sayı 18 cilt 3. Eko matbaası İstanbul 1973. foNvİLL, A. , “Çerkesya Bağımsızlık Savaşının Son Yılı: 1863-1864” (Bir Fransız Askeri Danışmanının Anılarından)Çev: Murat PapşuNart Yay. İstanbul 1996. gÜNgÖR, Fethi, ‘Arşiv Belgeleri Işığında Kırım ve Çerkes Göçleri’, Uluslararası Göç Sempozyumu Bildirileri, İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 8-11 Aralık 2005.

HaBİÇoğLu, Bedri, Kafkasya’dan Anadolu’ya Göçler ve İskânları, İstanbul 1993.

HaLaÇoğLu, Yusuf Kut, Şule KENtEL, Ferhat “Soykırım Tartışması” Habertürk Gazetesi, 21 Mayıs 2012. http://www.haberturk.com/polemik/haber/743884-soykirim-tartismasi

KaRayEL, Erol, “Uluslararası Hukuk Belgelerine Göre Kafkas Halklarına Uygulanan Soykırım ve İnsanlık Suçları”, Geçmişten Günümüze Kafkasların Trajedisi, Kafkas Vakfı Yayınları, İstanbul 2005, Uluslararası Konferans 21 Mayıs.

KaRPat, Kemal, 21 Mayıs Sürgünü, Nart Dergisi, Sayı 21, (Mayıs-Haziran, 2004). KayNaKÇa

Ahmed Cevdet Paşa, Tezakir 1-12, Haz. Cavid Baysun, Ankara 1991. aKKayaN, Taylan, Göç ve Değişme, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yay., No 2573, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul 1979. asLaN, Cahit, Bir Soykırımın Adı 1864 Büyük Çerkes Sürgünü, ASAM Yay. 2006. avagyaN, Arsen, Osmanlı İmparatorluğu ve Kemalist Türkiye’nin Devlet-İktidar Sisteminde Çerkesler, Ludmillan Denisenko (ter.)-Yasemin Gedik (haz.), (İstanbul: Belge Yayınları, 2004). aZaRKaN, Ezeli, “Uluslar arası Hukukta İnsanlığa Karşı Suçlar” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt 52, sayı 3, Ankara 2003.

BaDDELEy, John F. , Rusların Kafkasya’yı İstilası ve Şeyh Şamil (Çev. Sedat Özden), Kerem matbaası, İstanbul 1995.

Bağ, Yaşar “Kafkasya ve Çerkesler”, Erkaya matbaacılık, İstanbul 2002.

BaLa, Mirza, “Çerkesler”, İslam Ansiklopedisi, c.3, MEB Yay., İstanbul 1993.

BELgE, Murat, “Genocide Kavramı”, “Radikal Gazetesi”, 2 Haziran 1998, http://www.radikal.com. tr/1998/06/02/yazarlar/murbel.html (Erişim Tarihi 24.12.02)

BERBERER, Halil Murat, Soykırım Suçu, Çağ Üniversitesi SBE, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Adana 2007.

BERKoK, İsmail, Tarihte Kafkasya, İstanbul Matbaası, İstanbul 1958.

BERZEg, Nihat, Çerkesler - Kafkas Sürgünü: Vatansız Bırakılan Bir Halk, Chiviyazıları Yay., İstanbul 2006.

BoLat, Gökhan, Türkiye’de Göç ve Din, Erciyes Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü (yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Kayseri 2012.

ÇEVİKER, Lale, Şiddet ve Toplumsal Hafıza (Yayımlanmamış yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2009, s.76.

ERgİN, Münire, Kuzey Kafkasya Dergisi sayı 18 cilt 3. Eko matbaası İstanbul 1973. foNvİLL, A. , “Çerkesya Bağımsızlık Savaşının Son Yılı: 1863-1864” (Bir Fransız Askeri Danışmanının Anılarından)Çev: Murat PapşuNart Yay. İstanbul 1996. gÜNgÖR, Fethi, ‘Arşiv Belgeleri Işığında Kırım ve Çerkes Göçleri’, Uluslararası Göç Sempozyumu

Bildirileri, İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 8-11 Aralık 2005.

HaBİÇoğLu, Bedri, Kafkasya’dan Anadolu’ya Göçler ve İskânları, İstanbul 1993.

HaLaÇoğLu, Yusuf Kut, Şule KENtEL, Ferhat “Soykırım Tartışması” Habertürk Gazetesi, 21 Mayıs 2012. http://www.haberturk.com/polemik/haber/743884-soykirim-tartismasi

KaRayEL, Erol, “Uluslararası Hukuk Belgelerine Göre Kafkas Halklarına Uygulanan Soykırım ve İnsanlık Suçları”, Geçmişten Günümüze Kafkasların Trajedisi, Kafkas Vakfı Yayınları, İstanbul 2005, Uluslararası Konferans 21 Mayıs.

KaRPat, Kemal, 21 Mayıs Sürgünü, Nart Dergisi, Sayı 21, (Mayıs-Haziran, 2004). yEL, Selma ve gÜNDÜZ, Ahmet XIX. Yüzyılda Çarlık Rusyası’nın Çerkesleri Sürgün Etmesi ve Uzunyayla’ya Yerleştirilmeleri (1860– 1865) . yÜRÜKEL,Sefa M. Batı Tarihinde İnsanlık Suçları, İstanbul 2004. yÜRÜKEL Sefa M., Soykırımlar Tarihi I – Batı’nın İnsanlık Suçları, Ner Easet Publishing Yayınevi, Mersin 2010 . http://www2.ohchr.org/english/law/genocide.htm (Erişim Tarihi: 23.12.12)

TBMM 2004 http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5237.html (Erişim Tarihi: 22.12.12).

T.D.K. Sözlük: http://tdkterim.gov.tr/bts/ (Erişim Tarihi: 08.03.13).




                                                                                                                        
                         Dergimiz ASOS Index ile taranmaktadır.